BARKOD NEDİR ?

Barkod, bilgilerin makineler tarafından algılanabilecek şekilde görsel olarak kodlanarak bir zemin üzerinde sunulmasıdır. Bu konuda karşılaşılan İlk uygulamalarda bilgiler, birbirine paralel çizgi ve aralarında yer alan boşlukların genişlikleri esas alınarak kodlanırdı, ancak teknolojik gelişmelere paralel olarak günümüzde barkod uygulamalarında, noktasal şekiller, iç içe daireler ve hatta görüntü içinde gizli şekiller gibi farklı kodlama yöntemleri de görülebiliyor.

Barkod ile kodlanmış bilgiler, barkod okuyucu olarak adlandırılan optik cihazlar ile okunur veya özel yazılımlar kullanılarak, yer aldığı görüntü içinden tarama yöntemiyle çözümlenirler. Barkod uygulamaları, bilgi girişi, doğruluğu ve aktarımını kolaylaştıran, hızını artıran, otomatik tanıma ve veri toplama sistemlerinde geniş bir kullanım alanı bulmaktadır. Günümüz barkod uygulamalarında çizgisel kodlama yerine kare hücreler içeren iki boyutlu kodlamalar ile hemen hemen tüm yazım karakterlerinin sembolize edilebilmesi mümkün hale gelmiştir.

İlk barkod patenti 1949 yılında alınmış olmasına rağmen, aktif olarak kullanımı1980 yılından sonra bilgisayar sistemlerinin yaygınlaşması ile başlamıştır. İlk standart barkod 1968'de oluşturulmuş olmasına rağmen, yaygın olarak kullanımı ise EAN kod standardının 1976 oluşturulması ile başlar. EAN standardı bugün bir çok ürün üzerinde sıklıkla görebileceğimiz bir barkod türünün oluşmasını sağlamıştır.

Günümüz barkod uygulamalarında bir çok standart ile karşılaşmamız mümkün olsa da bu standartlar barkodun basımı ve okunması için uluslararası kuruluşlarca saptanmaktadır. EAN, Avrupa ve ülkemizde kullanılan en yaygın standarttır. EAN kodu içinde ülke kodu, firma kodu v.b. kodlamalar bulunmaktadır. EAN kodu Türkiye'de Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde bulunan Mal Numaralama Merkezi tarafından verilmektedir. EAN, tek barkod standardı değildir. EAN daha çok perakende satılan ürünlere standart barkodlama getirmek amacı ile oluşturulmuştur. Bu sayede numaralama işlemi bir merkez kontrolünde gerçekleştirilerek, ürün barkodlarının farklılaşması ve çakışmaması sağlanabilmektedir.

Barkodlar sadece düz çizgiler ile oluşturulmamaktadır. 2D olarak da adlandırılan iki boyutlu barkodlar da günümüz uygulamalarında kullanılmaktadır. Bu kodlama standartları sayesinde yüzlerce karakterlik bilgi bir barkoda sığdırılabilmektedir. Örnek 2D barkodu aşağıda verilmiştir. 2D barkodların da bir çok standardı bulunmaktadır. 2D barkod ile bir personelin tüm kimlik bilgilerini, klinik uygulamalarda hastaya ait tüm bilgileri, üretimde ürünün geçtiği aşamaları kodlayabilirsiniz.

Barkod standartları
Farklı amaçlar için kullanılmak amacı ile oluşturulmuş bir çok barkod standardı bulunmaktadır. Barkod standartları kodun içeriği, kaç karakter olacağı, içerebileceği (nümerik, alfanümerik) karakterler v.b. özelliklerini belirler. Yoğun olarak kullanılan barkod standartları aşağıda yer almaktadır.

EAN: EAN kendi içinde de çeşitli standartlara sahiptir.

EAN 13, perakende ve uluslararası ticaret işlemlerinde kullanılır, sadece nümerik ve 13 haneden oluşur. İlk üç hanesi ülke kodu, sonraki dört hanesi firma kodu, sonraki beş hanesi ürün kodu ve son karakter kontrol karakteridir. EAN kodu rasgele kullanımlı bir kod değildir. Ticari ürünler üzerinde yer alacak EAN-13 kodunun TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği) bünyesine bulunan Mal Numaralandırma Merkezine yapılacak başvuru ile alınması gerekmektedir.

EAN-8, ürüne özel verilebilen koddur, dahili ticaret uygulamalarında kullanılırlar. EAN-8 dizilimi aşağıda verilmiştir. Ülke kodu içermez, 8 haneli nümerik kodlamadan oluşur. Resmi ürün kodu TOBB tarafından verilir.

UPC: UPC (Universal Product Code), ilk en geniş uygulamaya sahip barkod standardıdır. Satışa sunulan ürünlerin standart kodlaması için kullanılır. EAN da UPC standardının bir ürünüdür. UPC, 10 nümerik haneden oluşur, ilk beş karakter firma kodu, sonraki beş karakter ise ürün kodunu ifade eder, UPC-A ve UPC-E en çok kullanılan standartlardır.

Code 128: Alfanümerik kodlamaya sahip standartlardan biridir. Code 128, ürün kodu dışında, barkod içinde farklı bilgilerin kodlanabilmesi amacı ile oluşturulmuştur, Code128 ile, ağırlık, tarih, ölçüm sonuçları, lokasyon, raf adres bilgileri v.b. bilgiler kodlanabilir, Code 128 ile ürünün alfanümerik karakter içeren özelliklerini veya farklı bilgileri çok kolay barkod olarak basabilirsiniz. Code 128, üç alt bileşenden oluşur, bu bileşenler çeşitli karakter setlerini içerir, 128 karakteri kullanabileceğiniz geniş bir karakter setine sahiptir.

Code 39: Alfanümerik kodlamaya sahip bir standarttır. 26 büyük harf, 10 rakam ve 7 özel karakter kodlamasına göre tasarlanmıştır. Açık ve basit bir kodlama yapısına sahiptir. Okuyucular tarafından çok kolay okuma yapılabilecek bir kodlama yapısına sahiptir. Genellikle uzunluk olarak fazla yer kaplarlar. Aşağıda örnek olarak görülmektedir:

Code 39 Extended: Code 39 ile aynı yapıda, fakat 128 karakterlik bir ASCII tablosuna sahiptir.

Interleaved 2-of-5: Sadece nümerik karakter kodlamasına sahiptir. Kodlamada kullanılacak karakter sayısı çift sayıya denk gelmelidir. Yani 6,10,12 haneli, çift sayı olan kodlama uzunluğu kullanılabilir.

Codabar: Codabar daha çok kütüphane, tıbbı endüstride kullanılan bir kodlama standartıdır. Nümerik karakterleri, kontrol karakterlerini ve başlangıç/son (start/stop) karakterlerini barındırabilir. Codabar, aynı zamanda USD-4, NW-7 veya 2-of-7 code olarak da adlandırılır.

Barkodun hayatımızdaki yeri:

Barkod verinin hızlı ve doğru girilmesini sağlayan bir yöntem olduğundan dolayı barkod işlemlerinin yoğun olduğu ve bilgiye hızlı ve doğru bir şekilde ulaşılmasının ihtiyaç olduğu yerlerde kullanılabilir. Bu yöntemin kullanıldığı sistemler veri toplama sistemleri olarak adlandırılırlar. Barkod kullanılarak bir ürüne ait tüm hareketler izlenebilir. Bu sistemlerde barkod okuyucular, barkod yazıcılar ve taşınabilir data terminaller gibi bir çok iletişim aracı kullanılmaktadır.

Veri toplama sistemleri bir çok yerde kullanılabilir. Mağazalarda, endüstriyel ortamlarda, pazarlama ve satışlarda, işyerlerinde vb. gibi bir çok alanda ve yerde kullanılabilir. Örneğin barkodlu bir sistem kullanarak depo sayımlarınızı çok kolay ve rahat bir şekilde yapabilirsiniz.

Barkod bir operasyonda kullanıcı hatalarını en aza indirmek ve işlem hızını arttırma gereksinimi karşılamak üzere kullanılır. Operatör bilgisayarın klavyesini kullanarak verileri tekrar tekrar girmek yerine barkodları okutarak daha önce girilmiş ve kontrolü yapılmış verileri bilgisayara aktarır. Dikkat edilmesi gereken nokta hangi verilerin kodlanacağına karar vermek ve doğru olarak kodlanmasını sağlamaktır. Barkod, kullanıcıların verileri doğru olarak kendi sistemlerine yüklemesini sağlar. Ürünü tarif eden veya ürüne özel bir takım bilgiler olabilir. Yukardaki örnek etiketlerde belirtildiği gibi, her bir ürüne ait seri numara, ağırlık bilgisi etiket üzerine basılabilir.

Ürün eğer standart bir pakete sahip ve standart bir ürün ise, ürün ambajı üzerine matbaa aşamasındayken de barkod basılabilir. Eğer ürün ambalajı yok ise, ürün etiketlemesini kendiniz yapacaksanız siz de işletmenizde Barkod basabilirsiniz. Ürün etiketlemesini kendiniz yapacaksanız bu iş için Barkod Yazıcılar kullanılmaktadır. Bu durumda, barkod yazıcısı ve etiket baskısı yapabilecek bir yazılıma ihtiyaç vardır.

Barkod basım yöntemleri:

Barkod etiketlerini firmanızda basmanın da birden fazla yolu ve bu yolların da avantajlı veya dezavantajlı yanları vardır.

Lazer yazıcılardan barkod basabilirsiniz. Lazer yazıcının servis ve yedek parça sorunu yoktur.

Barkod yazıcıda Termal ve Termal Transfer olmak üzere iki çeşit baskı tekniği vardır

Termal Baskı: Bu yöntemde baskı işlemi kağıdı ısıtarak yapılır. Bu yöntemde ısıya dayanıklı bir kağıt faks makinelerinde olduğu gibi ısıtılarak yakılır. Bu ısının etkisiyle kağıt siyah renge dönüşür ve böylece baskı işlemi yapılmış olur. Ancak bu yöntemle yapılan baskılarda çevresel faktörler önemli rol oynar. Bu baskı yöntemi kısa sürelidir. Çünkü güneşten, ısıdan, yoğun ışıktan etkilenirler ve bozulmaya uğrayabilirler. Fakat kısa süreli kullanımlar için idealdir.

-Ribon masrafı yoktur, yakarak basar.

-Termal etiket kullanılır. (Termal etiketler vellum etikete göre pahalıdır).

-Etiket ömrü kısadır. Kısa sürede tüketilecek etiketler için uygundur. Yazıcının fiyatı direk termal yazıcıya göre daha ekonomiktir.

Direk Termal (Termal Transfer) Baskı: Bu yöntemle yapılan baskılar daha uzun sürelidir. Bu yöntemde ribon denilen şeritler kullanılır. Termal baskıda ısıtılan kağıdın yerini burada ribon alır. Ribon ısıtılarak kağıt üzerine yapıştırılır. Daha sağlıklı ve dayanıklı bir yöntemdir. Güneş, ısı ve yoğun ışıktan doğrudan etkilenmez. Uzun ömürlüdür.

-Ribon masrafı vardır.

-Vellium etikete veya plastik, dokuma gibi değişik etiketlere baskı yapabilir.

-Etiket ömrü çok uzundur.

-Yazıcı fiyatı termal barkod yazıcıya göre pahalıdır. Son zamanlarda pek çok direktermal yazıcı termal baskı da yapabilir. Yani bu tip yazıcı aldığınızda her iki türlü de basabilme şansınız var.

Baskı yöntemi dışında, etiketin niteliğinin önemi büyüktür. Etiket ürüne yapıştırılacak ise, kendinden yapışkanlı etiket kullanılması gerekir. Eğer elbise, pantolan, ceket gibi bir ürüne takılacaksa, karton etiket kullanılabilir. Ürünün barındırılacağı yer ve ürünün niteliği etiket seçiminde etkili olacaktır. Örneğin etiketin ürün üzerinde kolaylıkla çıkartılmasını isteyebilir veya çıkartılma anında yırtılmasını isteyebilirsiniz. Buna göre kağıt, PE (plastik) karışımlı veya alüminyum etiket kullanabilirsiniz. Eğer ürün etiketleme yapılmayacak kadar ufak veya birim fiyatı düşük ürünler ise, ürün kodunu içeren etiketi, ürünün bulunduğu raf, dolap, çekmece üzerine de yapabilirsiniz. Örneğin civata, çivi, fener ampulü gibi malzemeleri etiketlemek son derece zor ve maliyetli olabilmektedir. Bunun için bu tür ürünler, tuttuğunuz paket, çekmece, raf gibi yerlere ürün etiketini yapıştırabilirsiniz. Bu durumda stoğa giriş/çıkış işleminde bu barkod okuturularak işlem yapılabilir.

Barkod yazıcılar: Barkod yazıcılar, etiket basmak için ideal araçlardır. Bunun bir çok sebebi vardır. Sadece barkod etiketi değil, fuar giriş kullanıcı kartı, sinema bileti ve daha bir çok amaç için kullanılabilirler. Ancak barkod yazıcısı diye adlandırılan yazıcıların aşağıdaki temel özellikleri vardır.
-Değişik türde etiketlere baskı yapılabilir.

-Termal baskı yapabilirler

-Etiketleme maliyetleri düşüktür

-Hızlı baskı yapabilirler

-Endüstriyel tipleri mevcuttur. Bu sayede üretim, depo gibi endüstriyel alanlarda kolayca kullanılabilirler.

Yukarıda sayılan özellikler belli başlı özelliklerdir. Bir inkjet veya Laser yazıcı ile kıyaslandığında etiket baskı maliyeti son derece düşüktür. Ayrıca inkjet veya Laser yazıcılar ancak sayfa şeklinde tasarlanan etiketlere veya tek tek besleme sureti ile yapılan etiketlere baskı yapabilirler. Bu etiketler Inkjet ve Laser teknolojisine uygun şekilde üretilmiş olmaları gereklidir. Piyasa da bulabileceğiniz en yaygın çeşit etiket türü A4 boyutunda bir sayfaya dizili şekilde ki etiketlerdir. Bu etiketlerin dezavantajı, tek bir etiket basmak zorunda olduğunuzda sayfadaki tek bir etikete basmak zorunda olmanız ve her seferinde baskı yapılacak etiketi seçmek zorunda oluşunuzdur. Bunlar basit kullanım zorluklarıdır.

Aslında daha da önemlisi, etiketleme maliyeti ve dayanıklı etiket üretimidir. Barkod yazıcılar ile PE, karton, firmanızın Logo'su baskılı etiket ürettirebilirsiniz. Bu etiketler istediğiniz boyutlarda ve ürününüze uygun şekilde tasarlanabilir. Örneğin soğuk hava deposunda barındırılan gıdalarda kullanılacak etiket yapışkanı ve etiket buna göre seçilmelidir. Veya ürününüz yağmura, kara, ısıya dayanıklı olacak, ürün üzerinden çıkartıldığı zaman iz bırakmayacak nitelikte olsun istiyorsanız barkod yazıcı ile uygun etikete, uygun şekilde baskı metodu ile baskı yapmalısınız.

Barkod yazıcılar, hızlı baskı yapma niteliğine de sahiptirler. Kendi içlerinde barındırdıkları merkezi işlemci birimi ve kendilerine özgü dilleri ile grafik tasarımları etiketleri dahi çok hızlı basabilmektedirler. Microsoft Windows gibi işletim sistemlerinde baskı grafik tabanlı yapılır. Bu da baskı hızını olumsuz etkiler. Halbuki barkod yazıcılara bir kaç byte göndererek barkod bastırabilmek mümkündür.

Barkod Yazıcı Seçilirken Dikkat Edilmesi Gereken Konular:

Barkod yazıcı seçerken, ilk olarak etiketleme amacınızı belirlemeniz gerekmektedir. Bu baskı metodunu seçmeniz konusunda önemli bir noktadır. Eğer dayanıklı (uzun süre kalıcı) etiket üretmek istiyorsanız Termal Transfer baskısı yapabilen bir barkod yazıcı olmalıdır. Eğer etiket kısa süreli kullanım için ise bu durumda Termal baskı yapabilen bir barkod yazıcı da yeterli olabilecektir. Yazıcı kararı verirken aşağıdaki sorular cevaplandırılmalıdır .

-Etiket Dayanıklı mı, yoksa kısa süreli kullanım için mi basılacak ?

-Günde/Ayda veya bir anlık en fazla kaç etiket basılacak ?

-Ofis ortamında mı, yoksa endüstriyel bir ortamda mı kullanılacak ?

-Etiket genişliği en fazla kaç cm. veya mm. Olacak ?

-Ne tür bir etikete baskı yapılmak isteniyor (Kendinden yapışkanlı, karton, yıkama talimatı vb..)

Barkod yazıcılar genel olarak masa üstü, endüstriyel olarak ikiye ayrılır. Endüstriyel yazıcıların neredeyse tümü Termal/Termal Transfer baskıyı desteklemektedirler. Ancak masaüstü yazıcı alırken hangi türde baskı yapabildiğini sormanızda fayda vardır. Eğer genişliği 10 cm'den büyük etiket kullanacaksanız, yazıcının maksiumum kaç cm. genişliğine baskı yaptığını sorunuz. Ve son olarak baskı hızı bir anda ihyacınızı karşılabilecek nitelikte olmalıdır. Aksi takdirde yavaş bir barkod yazıcı operasyonunuzun hızını kesebilir.

Her barkod yazıcı istenilen türde etikete baskı yapamayabilir. Örneğin karton etiket baskı da, karton kalınlığı bazı barkod yazıcılar tarafından kabul edilemeyebilmektedir. Veya yıkama talimatı etiketi basacaksanız, her barkod yazıcı tekstil'e uygun etiket baskısı yapamayabilir.

Bunların dışında, barkod yazıcıya yardımcı aksesuar olarak kesici ve soyucu gibi üniteler de takılabilmektedir. Kesici ünitesi sayesinde, her bir etiket baskısından sonra veya baskı bitiminde etiketlerin biribirinden ayrılmasını sağlamak amacı ile otomatik kesilmesi sağlanabilir. Soyucu ünitesi ise yapışkanlı etiketin otomatik olarak kağıttan ayrılmasını sağlayarak, kullanıcının etiket soymasına gerek kalmadan otomatik olarak etiketi çıkartır.

Eğer üretici firma veya ithalatçı ancak paketlemeyi burada yapıyorsanız, ürünlerinize standart barkod almanızda, ürünün tek bir kimlikle tanınmasında önemli bir rol vardır. Özellikle ihracat yapıyor ve ürünleriniz perakende sektörde satılıyor ise EAN-13 tescilinizi yaptırın.
EAN başvurusunu ilk kez yapıyorsanız, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğine bağlı, Milli Mal Numaralandırma Merkezine kayıt işleminizi yaptırmanız gerekmektedir.